اهمیت نقد سازنده و مشورت، جهت اصلاح عملکرد

0

در طول تاریخ بشر، هرگاه انسان ها افکار یکدیگر را پذیرفته اند و از نظرات همدیگر استفاده کرده اند، پیشرفت برای آنان حاصل شده است، و هرگاه خودرأی عمل کرده و از نظرات دیگران استفاده نکرده اند، طعم شکست را چشیده اند، انسان ها از آنجاییکه موجوداتی متفکر هستند و در عین حال تفکر آنها کامل نیست، برای پیشرفت و تکامل محتاج هم فکری و تعامل با یکدیگر میباشند، و این تعاملات و تضاد آراء است که در طول تاریخ، بشر را به پیشرفت های علمی و صنعتی و حتی اصلاح عملکرد و رفع نواقص در ابعاد شخصی رسانده است، حال ممکن است بعضی اوقات آراء و نظرات متفکرین و منتقدین کاملا با هم متفاوت باشند، حتی گاهی متضاد با هم باشند، اما این تفاوت در آراء نه تنها موجب عقب ماندگی بشر نشده بلکه باعث رشد و پیشرفت جوامع نیز شده است، به همین دلیل در دین مبین اسلام بر اصل مشورت گرفتن از یکدیگر بسیار تاکید شده است، در تاریخ زندگانی پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) مشاهده میکنیم که با وجود عصمت و علم سرشار و الهی که آن حضرت داشتند و گفتار، رفتار و تمام حرکات آن حضرت خالی از نقص بود، باز هم از دیگران مشورت میگرفتند، در قرآن کریم هم بر اصل مشورت و مشارکت تاکید فراوان شده به عنوان مثال در سوره مبارکه آل عمران آیه ۱۵۹ خداوند متعال میفرماید:
فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ ۖ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ ۖ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ ۖ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ.
[ای پیامبر!] پس به مهر و رحمتی از سوی خدا با آنان نرم خوی شدی، و اگر درشت خوی و سخت دل بودی از پیرامونت پراكنده می‌شدند؛ بنابراین از آنان گذشت كن، و برای آنان آمرزش بخواه، و در كارها با آنان مشورت كن، و چون تصمیم گرفتی بر خدا توكل كن؛ زیرا خدا توكل كنندگان را دوست دارد.
همانطور که ملاحظه میکنید خداوند پیامبر (صلی الله علیه و آله) را مورد خطاب قرار داده و به چند اصل مهم در این آیه اشاره میفرماید، که عبارتند از: اصل مهربانی و نرم خوی بودن با مردم و در ادامه میفرماید، اگر با مردم درشت خوی و سخت دل بودی آن ها از اطراف تو پراکنده میشدند، اصل دیگر، خیر خواهی و گذشت است و همچنین اصل مشورت گرفتن از مردم و در نهایت اصل توکل بر خداوند، که این موارد مذکور از اصول مهم حکومت داری نیز هستند، یعنی اگر در جامعه ای رهبر آن جامعه یا مسئولین، از نظر علمی و فکری در سطح بسیار بالا باشند و حتی اگر شخصی مانند پیامبر که انسانی معصوم و کامل است در رأس جامعه قرار داشته باشد، باز هم باید مشورت صورت بگیرد، از افکار مختلف استفاده شود، حتی آراء مخالفین هم باید شنیده شود، یکی دیگر از چیزهایی که دارای اهمیت بسیار در پیشرفت جامعه از هر لحاظ میباشد، موضوع نقد و انتقاد سازنده است، که خود، نوعی مشورت محسوب میشود، و اگر منتقدین و کسانی که به دنبال نقد مسائل در جامعه هستند، نقدشان سازنده باشد و کسانی هم که مورد انتقاد قرار میگیرند، انتقاد پذیر بوده و از نقد سازنده استقبال کنند، قطعا پیشرفت های خوبی در تمام زمینه ها ایجاد خواهد شد، در واقع نقد سازنده نشان دهنده ی پویایی جامعه میباشد و نشان میدهد افرادی دلسوز در جامعه وجود دارند که با دقت و با نگاهی رو به جلو به مسائل و اتفاقات جامعه نگاه میکنند و دغدغه ی پیشرفت و رفع عیوب و نواقص را دارند، و نسبت به تحولات و مسائل جاری احساس بی مسئولیتی نمیکنند، لذا باید قدر چنین افرادی دانسته شود، اما باید توجه داشت که حتما نقد باید سازنده و با هدف رشد و برطرف شدن عیب و نقص باشد، نه از روی کینه و دشمنی چون در این صورت فرد منتقد نگاهش از مسیر صحیح خارج می شود و بیشتر به فردی عیب جو تبدیل میشود و فقط به دنبال بزرگ کردن اشتباهات طرف مقابل میباشد، که این خود، باعث تشویش افکار عمومی شده و در واقع مانعی برای پیشرفت به حساب می آید، به همین دلیل در مراکز تحصیلی و علمی مانند پوهنتون ها و مراکز علمی تخصصی، و حوزه های علمیه باید تریبون هایی ایجاد شود که دانشجویان، محصلین و عالمان دینی و همچنین اساتید و دانشمندان بتوانند از آن تریبون نقدهای سازنده ی خود را در زمینه های مختلف بیان کنند، که این عمل قطعا نتایج بسیار مفیدی در پی خواهد داشت، و به نوعی کمک بزرگی به مسئولین در حوزه های مختلف به شمار میرود، در نقطه مقابل مبارزه با نقد و سرکوب منتقدین و ایجاد فضایی بسته و خالی از نقد، سرعت پیشرفت را کند و حتی ممکن است باعث توقف آن شود زیرا انسان ها به طور کامل نمیتوانند به معایب و نواقص خود پی ببرند، بلکه افرادی که از بیرون به انسان نگاه میکنند به خوبی تمام صفات انسان را مورد بررسی قرار میدهند و اگر دلسوزانه و برادرانه عمل کنند، صفات زشت و ناپسند، و رفتارهایی که دارای عیب و نقص میباشند را به انسان گوشزد مینمایند و اینطور انسان میتواند عیوب خود را برطرف کند، یا در عملکرد خود جاهایی که دارای نقص و ایراد بوده را اصلاح کند، از همین رو در روایات آمده که مؤمن آیینه مومن است، یعنی همانطور که آیینه به صورت صاف و شفاف تصویر انسان را نشان میدهد و اگر انسان عیبی در صورتش باشد آن را در آیینه میبیند و برطرف میکند، مؤمن هم با صداقت و شفافیت و به نیت اصلاح برادر مؤمن خود عیب های او را به او گوشزد میکند تا عیوبش را برطرف کند، آری در واقع نقد و انتقاد سازنده به نوعی مشورت دادن جهت اصلاح عملکرد میباشد و تقویت آن و ایجاد بسترهایی که در آن بتوان از انتقادات سازنده بهره برد، به رشد و تعالی انسان کمک می کند و قطعا جامعه را رو به جلو میبرد.

پاسخ دادن

دیدگاه خود را وارد کنید
لطفا نام خود را وارد کنید